Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Paleis Het Loo in Apeldoorn

Kasteel Buitenplaats

Koninklijk Park 1
7315JA Apeldoorn
Gelderland

Bouwjaar: 1685-'86 1691-'94 (uitb.) 1807-'09 (verb.) 1875 (aanb.) 1911-'14 (verb.) 1977-'84 (verb.)
Architect: Jacobus Roman C.H. Peters (1911) J.B. baron van Asbeck (1977) Roman Jacobus Roman C.H. Peters (1911) J.B. baron van Asbeck (1977)

Top 100 monument

Paleis Het Loo

Kastelen Apeldoorn, Het Loo: groot en groots complex van gebouwen met bijbehorende tuinaanleg. In de jaren `80 van deze eeuw kwam een reconstruerende restauratie gereed. Uitgaande van deze restauratievisie werd de tuin achter en terzijde in een formele staat teruggebracht. De betekenis van Het Loo is gelegen in voor Nederlandse begrippen thans buiten-proportionele afmetingen van zowel de gebouwde als de buiten-architectuur van de tuindelen. Vergelijkbare aanlegvormen zoals het Huis ter Nieuwburg en het Huis Honselaersdijk zijn geheel van de aardbodem weggevaagd. Hoewel Het Loo sinds de stichtingsdatum regelmatig is verbouwd en gerestaureerd, bezit het nog steeds de vorstelijke allure, die door de opdrachtgever Koning-Stadhouder Willem III en uitvoerend architect Jacob Roman in 1685 e.v. bedoeld moet zijn geweest. Het Loo maakt een grootse indruk door de architectonische relatie van gebouwen en tuinen, en in het interieur, na de jongste restauratie, door de overdadige rijkdom van het inwendige waarin kostbare materialen, overwogen decoraties en schilderingen, stuc- en snijwerk en kleurenpracht voortdurend naar historische hoogtepunten voeren. Door deze restauratie wordt het barokke concept van de dispositie der vertrekken veer tot hun recht gebracht. Een tweetal hoogtepunten verdient aparte vermelding: het statige trappehuis en de zeer representatieve audientiezaal op de verdieping van het corps-de-logis. Aan zowel de tuin als de interieurs werd gewerkt door voorname nationale en internationale kunstenaars, waaronder Romein de Hooghe, Gerard de Lairesse, Johan Glauber en Daniel Marot. Uit architectuur-historisch opzicht is het vermeldenswaard, dat Het Loo een der eerste, zo niet het eerste, voorbeeld is, waarin het schuifraam voorkomt, ter vervanging van het als ouderwets ervaren, meer traditionele kruisvenster. De rond de bouvtijd heersende stijlopvattingen komen onder meer naar vo ren in de totaalvisie, die uit opzet en inrichting blijkt. De symmetrie van de gebouwen is nergens star of stug, ondanks de hoekige elementen, en het inwendige wordt een uitzonderlijke aaneenschakeling geboden van vertrekken met een inrichting, die de geschiedenis van de Oranjes in de loop der eeuwen visueel illustreren.

Beschrijving van Paleis Het Loo

Koninklijk Paleis Het Loo. Het in 1685-'86 door Jacob Roman voor Stadhouder Willem III gebouwde en in de daaropvolgende decennia afgewerkte buitenverblijf is een sinds het begin der 19e eeuw geheel witgepleisterd gebouwencomplex, gerestaureerd en met een verdieping verhoogd door C.H.Peters in 1911-1914 voor wat het Middendeel betreft. Het aan de voor- en achterzijde door middenrisalieten met frontons verlevendigde en door een schilddak bekroond corps de logis bezit aan de voorkant twee hoekpaviljoens, die door lagere hoekpaviljoens met gebogen frontons verbonden zijn met langgerekte, recht naar voren lopende zijvleugels, die het voorplein flankeren en eindigen in hoekpaviljoens met tentdaken. Rechts van het hoofdgebouw aan de parkzijde een vleugel met schilddak en gebogen fronton. Inwendig in het corps de logis zijn van de oude, naar ontwerpen van Daniel Marot uitgevoerde inrichting bewaard: het trappenhuis met gebeeldhouwde trapleuning (1693) en kopieën door A.A.Fabri naar de oorspronkelijke wandschilderingen: de Audientiezaal op de eerste verdieping met geschilderd behang door Gerard de Lairesse en Joh.Glauber en de kleine eetzaal met plafond, stucdecoratie en marmeren schoorsteenmantel naar ontwerp van Marot. Voorts verscheidene deuromlijstingen uit de bouwtijd. In het Pruisisch Kwartier een geschilderd plafond. In het oostelijk paviljoen de kapel met inrichting uit de bouwtijd. Talrijke oude meubels, schilderijen en wandtapijten, zie Voorlopige Lijst. Van de naar ontwerp van Marot aangelegde tuinen, na 1813 in romantische landschapsstijl gewijzigd, zijn bewaard gebleven. Voor het paleis twee gebeeldhouwde sfinxen met putti en in het park beelden van stroomgoden. Voor het hek voorts twee zandstenen siervazen, eind 17e eeuw. Achter het paleis twee marmeren siervazen uit dezelfde tijd, naar ontwerp van Marot, uitgevoerd door J. Ebbelaer. In de kapel een eenklaviers huisorgel, in 1750 gemaakt door J. Bruydegom. Omstreeks 1800 voorzien van een nieuwe kas. Gerestaureerd door de fa. Leeflang te Apeldoorn in 1981. Op het hoofdgebouw, in houten klokkenstoel, klok van G. Schimmel gemaakt in 1686. Tevens een mechanisch torenuurwerk uit het eerste kwart van de 20e eeuw van anonieme maker. Aan de zijgevel van het oostelijk paviljoen in smeedijzeren sierstoeltje een klok van een anonieme gieter uit 1732. In de Koninklijke Stallen een klok van J. Taylor gemaakt in 1909. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 8165
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Ingang en voorzijde
Achterzijde
Tuin van bovenaf
Tuin van het paleis
Paleis Het Loo. Gravure van J. van Call, in kleur gedrukt volgens een nieuw procedé door P. Schenk [ca. 1694-1697].
Toestand van het paleis in 1964, dus met de extra aangebrachte verdieping nog aanwezig.

Paleis Het Loo is een voormalig koninklijk paleis en thans nationaal museum, gelegen aan de rand van Apeldoorn. Paleis Het Loo is eigendom van de Staat (Rijksgebouwendienst) en behoort tot de 'Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg' uit 1990.

Geschiedenis

Stadhouder Willem III, achterkleinzoon van Willem van Oranje, kocht in 1684 het middeleeuwse kasteel Het Oude Loo aan, om ernaast een nieuw jachtverblijf op te trekken. Het terrein leent zich bijzonder goed voor een tuinaanleg met waterwerken vanwege de natuurlijke wateraanvoer vanuit de heuvels. De stadsmeestertimmerman van Leiden, Jacobus Roman (1640-1716) die in 1689 hofarchitect zou worden, ontwierp een vierkant hoofdgebouw (corps de logis) in classicistische stijl, met aan weerszijden ervan zijvleugels. Hoofdgebouw en vleugels waren met elkaar verbonden via halfronde colonnades.

Nadat stadhouder Willem III koning van Engeland was geworden, liet hij het paleis van 1691 tot 1694 uitbreiden met vier paviljoens (een binnen- en een buitenpaviljoen aan weerszijden van het hoofdgebouw) die het hoofdgebouw met de zijvleugels verbonden. De colonnades werden daarbij verplaatst naar de nieuw aangelegde tuin. De paviljoens bevatten de koninklijke appartementen van stadhouder Willem III en Mary Stuart, evenals de eetzaal, paleiskapel en schilderijengalerij. Het interieur werd ontworpen door Daniël Marot. De plafondschilderingen zijn van de hand van Johannes Glauber en Gerard de Lairesse. Dirk Valkenburg werkte volgens Jan van Gool rond 1700 aan de verfraaiing met vogels- of jachttaferelen.

Restauratie

Het paleis was de zomerresidentie van de Nederlandse stadhouders en koningen van 1686 tot 1975. Het werd voor het laatst bewoond door prinses Margriet.

Van 1977 tot en met 1984 vond een ingrijpende restauratie plaats van het paleis en de tuinen. Het doel was om beide terug te brengen in de oorspronkelijke 17e-eeuwse toestand. Daartoe werden enkele aanbouwen uit de 19e en 20e eeuw verwijderd, waaronder de grote eetzaal en de bad- en kleedkamers aan de tuinzijde van het hoofdgebouw. Verder werd de witte pleisterlaag van het paleis verwijderd, zodat de oorspronkelijke baksteen weer tevoorschijn kwam. Ook werd de in de 20e eeuw aangebrachte verdieping op het hoofdgebouw verwijderd. In het paleis werden plafond- en marmerschilderingen uit voorgaande perioden vrijgelegd en zo nodig geretoucheerd. Bij de inrichting werden de stadhouderlijke appartementen van Willem III en Mary II op hun oorspronkelijke plaats op de eerste verdieping teruggebracht. De overige vertrekken werden gewijd aan verschillende voormalige bewoners, waarbij voor de bezoekers een chronologische volgorde is aangehouden. In de oostelijke paviljoens ligt de nadruk op de stadhouders en hun familie, terwijl de westelijke paviljoens vertrekken van de koningen en koninginnen bevatten, evenals hun echtgenoten.

De oorspronkelijke tuinen werden in de periode van 1980 tot en met 1984 hersteld. Uitgangspunt hierbij waren bewaard gebleven ontwerptekeningen, evenals opgravingen ter plaatse. In 2009 is het uitzichtplatform met twee rustbanken aan het eind van de tuin (dus nog achter de colonnades), zoals ooit door stadhouder Willem III aangelegd, herbouwd.

Schade door noodweer en vernieling

Op 3 juli 2009 liep het paleis aanzienlijke waterschade op door noodweer. Kelders liepen onder water, vissen uit de tuinvijvers zwommen over het gazon en het beveiligingssysteem raakte defect. De geldwaarde van de schade bedroeg enkele tienduizenden euro's, volgens een woordvoerder.

Op 22 juni 2000 werden er grote vernielingen aangericht in de achtergelegen tuinen van het paleis. Een 20-jarige man uit Apeldoorn was onder invloed van alcohol en drugs door de omheining gereden, en richtte forse schade aan, door met zijn scooter door de paleistuinen te rijden. De man werd ter plekke aangehouden en kreeg een boete van 10.000 euro door de rechter opgelegd en een celstraf van zes maanden waarvan één maand voorwaardelijk.

Paleis

Het interieurontwerp is goeddeels van Daniël Marot. Verbouwingen vonden plaats in de 19e en 20e eeuw. Het paleis is na restauratie in de jaren 70 sinds 1984 ingericht als museum. In het museum krijgt men een indruk hoe de opeenvolgende Oranjes in dit paleis leefden. Ook is in de stallen bij het paleis een grote collectie rijtuigen uit het bezit van het Koninklijk Staldepartement te zien. De stallen en koetshuizen bevinden zich direct bij de hoofdingang. In de oostvleugel van het paleis is de collectie binnenlandse en buitenlandse ordetekenen van het Museum van de Kanselarij van de Nederlandse Orden te zien. De westvleugel bevat regelmatig wisselende tentoonstellingen en ruimtes voor zakelijke ontvangsten.

Tuin

Paleis Het Loo beschikt over een Hollands-classicistische tuin met Franse invloeden (een vakverdeling afgezet met Japanse hulsthagen). Het is een formele tuin in de stijl van de 17e-eeuwse barok in navolging van de renaissancetuinen van André le Nôtre zoals bij het kasteel van Versailles. Vanaf het balkon (op woensdag toegankelijk) is een uitzicht op de tuin. De ene kant van de tuin is het spiegelbeeld van de andere.

Paleispark

Kasteel Het Oude Loo

Bij het paleis hoort ook het paleispark, dat net als de Koninklijke Houtvesterij onderdeel is van kroondomein Het Loo. Het kroondomein was een geliefd jachtterrein van de koninklijke familie. Vlak bij het paleis, in huis Het Loo, wonen momenteel prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven. Achter Het Loo bevindt zich het Oude Loo, dat door de regering wordt verhuurd aan prinses Beatrix.

De symmetrie in de architectuur van het hoofdgebouw en tuin zet zich door in het gebied aan de voorzijde van het paleis. Vanuit het hart van het hoofdgebouw, vertrekt een kaarsrechte as pal richting het zuiden. Loodrecht op deze hoofdas loopt langs het hekwerk en de zijvleugels de Koningslaan, een weg dwars door het Paleispark die voorheen de directe wegverbinding vormde tussen Het Loo en Amersfoort. De weg eindigt in het westen dan ook op de Amersfoortseweg (N344).

Vanaf de poort, het snijpunt tussen deze orthogonale lijnen, vertrekken ook twee assen onder een hoek van 35 graden gespiegeld aan de hoofdas. De zuidwest-as loopt richting de stallen en koetshuis van het paleis, waar nu ook de bezoekersentree en het parkeerterrein ligt. De hoofdas fungeert als belangrijkste zichtlaan en ceremoniële oprijlaan, zoals bij Koninginnedag 2009.

Omgeving

De aanwezigheid van het paleis en zijn bewoners hebben grote invloed gehad op de inrichting van de directe omgeving.

Assenstelsel en spoorlijn

Het assenstelsel in het Paleispark heeft een vervolg gekregen in de stedenbouwkundige opzet van het gebied ten zuiden van het koninklijk terrein. Eenzelfde assenstelsel heeft haar snijpunt ter plaatse van de inrit naar de oprijlaan.

Vanaf dit punt, dat gemarkeerd is door De Naald, een 17 meter hoge obelisk, vertrekken weer drie kaarsrechte lanen: De Loolaan, Jachtlaan en Koning Lodewijklaan. De Loolaan werd in 1739 als eerste door Willem IV gerealiseerd en was gericht op de oude Mariakerk op het Raadhuisplein in het centrum van Apeldoorn. De hoofdas zet zich vanaf de inrit door richting het zuiden over de brede Koning Lodewijklaan, die haar brede middenberm te danken heeft aan de voormalige Loolijn of Koningslijn, een spoorlijn van de Oosterspoorweg naar Het Loo, waardoor de koninklijke familie een rechtstreekse verbinding met Amsterdam had. De Koning Lodewijklaan werd vlak voor het midden van de 18e eeuw tegelijkertijd met het noordelijke deel van de huidige Jachtlaan aangelegd.[1]

Externe link

Het paleis, gezien vanuit de tuin
Het paleis, gezien vanuit de tuin



Monumenten in de buurt van Paleis Het Loo in Apeldoorn

Koninklijke Stallen

Koninklijk Park 1
Apeldoorn
Koninklijke Stallen: in 1907-1909 en 1914 gebouwd naar ontwerp van de Rijksbouwmeester C.H. Peters, waarbij op verzoek van Prins Hendrik zov..

Smederij

Loseweg 192
Apeldoorn
Inleiding SMEDERIJ. Het gebouw dateert vermoedelijk uit het laatste kwart van de negentiende eeuw. Omschrijving Het in kruisverband geme..

Rechthoekig verdiepingsloos met geknikt wolfdak

Loseweg 192
Apeldoorn
Rechthoekig pand van begane-grond met geknikt wolfdak, dat aan de achterzijde aansluit tegen een gepleisterde puntgevel. Aan de voorzijde ee..

Schuur

Loseweg 192
Apeldoorn
Inleiding SCHUUR. Het gebouw dateert vermoedelijk uit het laatste kwart van de negentiende eeuw. Omschrijving De overwegend in halfsteen..

Kasteel Het Oude Loo

Koninklijk Park 17
Apeldoorn
Het Oude Loo. In het park van paleis Het Loo gelegen laat-middeleeuws omgracht slot. Oostelijke vleugel, 15e eeuw, geflankeerd door ronde ho..