Meer dan 63.000 rijksmonumenten


tussenstelling spijksche veld in heukelum

Bomvrij Militair Object

tussenstelling spijksche veld
heukelum (gemeente lingewaal)
gelderland


Beschrijving van tussenstelling spijksche veld

Cluster 72. Zie ook monumentnummer 532020. NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE Inleiding GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P als onderdelen van de verdediging van en bij de inundatiekerende dijk en de bewaking van het voorgelegen inundatiegebied tussen de Linge bij de Spijksche Waard en de Waal bij het Fort bij Vuren. Betonnen (groeps)schuilplaatsen vormden een antwoord op de komst van zware projectielen en brisante granaten. Deze laatste hebben een hoogexplosieve lading. Naar gelang de zwaarte van het geschut en de bescherming daartegen bestaat er sinds 1928 een classificatie in weerstands- of dekkingsklassen, bestaande uit twee getallen, bv. W 12-15. Het eerste geeft aan dat de dekking voldoende is voor inslagen van projectielen tot dat kaliber (in cm); het tweede dat ook bescherming bestaat tegen één of ten hoogste enkele inslagen tot dit hogere kaliber. De vroegste typen betonnen (groeps)schuilplaatsen boden slechts bescherming tegen granaatscherven en werden 'scherfvrij' genoemd. Groepsschuilplaatsen Type P zijn volgens min of meer uniform of standaardontwerp in de jaren 1939-1940 op meerdere plaatsen in Nederland gebouwd. Het totaal aantal gebouwde exemplaren bedraagt circa 700, waarvan rond 570 in de Nieuwe Hollandse Waterlinie; het merendeel (circa 400) hiervan bestaat nog. Het bouwprogramma van de groepsschuilplaatsen Type P was bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog nog niet afgerond en een aantal exemplaren is zichtbaar onvoltooid gebleven. Type P (vanwege de markante vorm ook wel 'de piramide' genoemd) is vermoedelijk het meest bekende type betonnen verdedigingswerk in Nederland. Het type kwam voort uit het zogenoemde VIS 77 (Voorschrift Inrichten Stellingen no. 77), uit 1928, en had onder meer als bestemming deel uit te maken van de verdediging van een aantal nieuwe accessen, waaronder vooral (autosnel)wegen. De groepsschuilplaats Type P kwam gewoonlijk tot stand in de directe nabijheid van bestaande of in dezelfde tijd gerealiseerde kazematten, geschutsopstellingen, versterkingen of loopgraven. De van oudsher geheel gesloten voorzijde of frontzijde van de groepsschuilplaatsen Type P was beoogd te worden gedekt door aardwerken, die deel konden uitmaken van een glacis ter bescherming van de loopgraaf of een gedekte weg. Deze aardwerken zijn thans meestal niet meer aanwezig of nog slechts met moeite herkenbaar, maar met name op forten of in anderszins door reliëf gekenmerkt terrein bestaat er soms nog wel dekking. Er bestaan diverse varianten van het Type P, zowel qua maatvoering en dekkingsklasse, als in uitvoering en detaillering. Zo zijn er exemplaren gebouwd in de dekkingsklassen W 12-15 en W 21-28 bij maten die uiteenlopen van circa 5,50 x 7,20 x 4,70 m tot 6,50 x 8,20 x 4.90 m (b x d x h). Verder onderscheiden diverse uitvoeringen zich in de toegangsopeningen, die nu eens rechthoekig en dan weer kleiner en vierkant zijn. Er zijn talrijke exemplaren van het Type P gebouwd in inundeerbare gebieden, waarbij in een aantal gevallen een (naderhand) zichtbaar geworden paalfundering is toegepast, terwijl vaak een keermuur of trog met trap tegen inundatiewater is ingebracht in de dan hoog gelegen, vierkante toegang en bij nog weer andere is een rondom uitstekende betonnen funderingsplaat aanwezig. Omschrijving GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P zijn éénlaagse, gewoonlijk in gewapend, circa 100 tot 180 cm dik gietbeton uitgevoerde, granaatvrije, militaire onderkomens, die beschutting konden bieden aan 10-12 manschappen infanterie / artillerie. Bij de minimaal 10 Groepsschuilplaatsen Type P die deel uitmaken van het complex Tussenstelling Spijksche Veld is de lineaire situering nog wel duidelijk herkenbaar, maar door het grotendeels afgraven van de dijk waaraan ze hun ligging ontleenden, is het oorspronkelijke 'defensieve totaalbeeld' met de fysieke ruimtelijke drager van de verdediging vervaagd. Groepsschuilplaatsen Type P zijn gebouwd op een rechthoekig grondplan. De zichtbare hoogte boven het maaiveld varieert. De beide blinde zijgevels en de keelzijde zijn tot op ongeveer 3 m hoogte verticaal uitgevoerd. Daarboven gaan deze gevels met een knik van ongeveer 45 0 naar binnen, om vervolgens over te gaan in een vlakke dekking. Rechts in de keelzijde is op plaatselijk verschillende hoogte boven maaiveld een (later al dan niet dichtgezette) toegangsopening. De in zijn geheel verticale, gesloten frontzijde weerspiegelt de hoeken van 45 0 en eindigt dus als een 'afgeknotte puntgevel'. In een aantal gevallen zijn in de gevel(s) ijzeren haken meegegoten die konden dienen ter bevestiging van camouflagemateriaal. Een kenmerkend onderdeel bovenop de schuilplaats type P is de conische, betonnen 'uitlaat', die bestemd was voor toepassing van een periscoop. Deze periscopen zijn in de praktijk echter nooit aangebracht. Het interieur van de Groepsschuilplaatsen Type P bestaat uit een korte gang (meestal met een betonnen keermuur of balustrade en gewoonlijk enkele neergaande treden) en een van daaruit naar links gerichte 'sluis' die afgrendelbaar was door een (uit meerdere delen bestaande) zware, stalen deur met grendels. Via een tweede, vergelijkbare deur kon rechtsom een achterliggende, vrijwel vierkante ruimte worden bereikt, de echte schuilplaats. De toegang kon vanuit deze ruimte worden bestreken via een schietgat. De deuren zijn in de praktijk echter zelden of nooit aangebracht. De op circa twee meter boven vloerniveau gelegen plafonds zijn vlak en rechthoekig. In een aantal gevallen zijn nog interieuronderdelen aanwezig, zoals (resten van) houten banken of een steun voor het vuurwapen voor de bestrijking van de ingang. Waardering De GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P van het complex Tussenstelling Spijksche Veld zijn van algemeen belang vanwege: * Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd aangelegd en daarna door anderen gedurende meer dan 125 jaar is versterkt en verbeterd. * Architectuurhistorische waarden in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accessen (19de eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de en 20ste eeuw), c. het systeem van 'levende' veldversterking (20ste eeuw). Het betreft gewapend betonnen manschappenschuilplaatsen, thans zonder aarden dekking en grotendeels ontdaan van het ruimtelijk verbindend dijklichaam. * Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex. * De onderdelen zijn redelijk representatief (karakteristiek) omdat ze duidelijk herkenbaar als elementen van een gedeconcentreerde verdedigingslijn zijn toegevoegd aan het bestaande verdedigingsstelsel, hoewel hun ruimtelijk verband door het afgraven van dijken is vervaagd. * De onderdelen zijn tamelijk gaaf bewaard en laten zich als gebouwde elementen nog goed in het veld herkennen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 531884
Laatste wijziging: 2017-02-27 21:13:59.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Monumenten in de buurt van tussenstelling spijksche veld in heukelum

Boerderij, evenwijdig aan de dijk gebouwd onder rieten wolfdak. Rechts de stal, opgetrokken van gepotdekselde houten delen. In het woongedeelte een si ..

Zuiderlingedijk 51
Spijk (Gemeente Lingewaal)
Boerderij, 17e eeuw (?), evenwijdig aan de dijk gebouwd onder rieten wolfdak. Rechts de stal, opgetrokken van gepotdekselde houten delen. In..

tussenstelling spijksche veld

tussenstelling spijksche veld
heukelum (Gemeente lingewaal)
Cluster 72. NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE Inleiding GRANAATVRIJE, BETONNEN SCHUILPLAATS MET BATTERIJ / EMPLACEMENT / AARDEN GESCHUTSOPSTELLI..

Boerderij onder afgewolfd rieten zadeldak, evenwijdig aan de dijk. In de huidige vorm eerste helft 19e eeuw, doch met ouder sierankers. Stal, loodrech ..

Zuiderlingedijk 39
Heukelum (Gemeente Lingewaal)
Boerderij onder afgewolfd rieten zadeldak, evenwijdig aan de dijk. In de huidige vorm eerste helft 19e eeuw, doch met ouder sierankers, 17e ..

Boerderij met woongedeelte evenwijdig aan de dijk en loodrecht daarop gebouwde stal, beide onder rieten wolfdaken. Het woongedeelte heeft vensters met ..

Zuiderlingedijk 79
Spijk (Gemeente Lingewaal)
Boerderij met woongedeelte evenwijdig aan de dijk en loodrecht daarop gebouwde stal, beide onder rieten wolfdaken. 18e eeuw. Het woongedeelt..

Boerderij met woongedeelte parallel aan de dijk en loodrecht daarop gebouwde stal. Het woonhuis heeft een rieten zadeldak tussen puntgevels

Zuiderlingedijk 89
Spijk (Gemeente Lingewaal)
Boerderij met woongedeelte parallel aan de dijk en loodrecht daarop gebouwde stal. Het woonhuis heeft een rieten zadeldak tussen puntgevels..

Kaart & Routeplanner