Meer dan 63.000 rijksmonumenten


betonnen werken tussen fort hinderdam en fort kijkuit in hinderdam

Bomvrij Militair Object

betonnen werken tussen fort hinderdam en fort kijkuit
hinderdam (gemeente stichtse vecht)
utrecht


Beschrijving van betonnen werken tussen fort hinderdam en fort kijkuit

Cluster 12. Groepsschuilplaatsen type P. NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE zie ook monumentnummer:531406 Inleiding GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P als 20ste -eeuwse, in serie gebouwde, toevoegingen aan de bestaande verdediging. De groepsschuilplaatsen Type P zijn volgens min of meer uniform of standaardontwerp (vooral) in de jaren 1939-1940 op meerdere plaatsen in Nederland gebouwd. Het totaal aantal gebouwde exemplaren bedraagt circa 700, waarvan in de Nieuwe Hollandse Waterlinie ongeveer 570; het merendeel (ca. 400) hiervan bestaat nog. Het bouwprogramma van de Groepsschuilplaatsen Type P was bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog niet afgerond en van een aantal exemplaren is bekend dat ze nooit zijn voltooid. Type P (vanwege de markante vorm ook wel 'de piramide' genoemd) is vermoedelijk het meest bekende type betonnen verdedigingswerk in Nederland. Het type kwam voort uit de zogenoemde VIS 77 (Voorschriften Inrichtingen Stellingen no. 77), uit 1928 en had onder meer als bestemming deel uit te maken van de verdediging van een aantal nieuwe accessen, waaronder vooral (autosnel)wegen. De Groepsschuilplaats Type P kwam gewoonlijk tot stand in de directe nabijheid van reeds bestaande of in dezelfde tijd gerealiseerde kazematten, geschutsopstellingen, versterkingen of loopgraven. Doordat de loopgraven en andere (aard)werken later vrijwel overal zijn geëffend of gesloopt, liggen de betonnen schuilplaatsen tegenwoordig nogal eens voor een deel beneden het maaiveld. De van oudsher geheel gesloten voorzijde of frontzijde van de Groepschuilplaatsen Type P was in veel gevallen gedekt door aardwerken die deel konden uitmaken van een glacis ter bescherming van de loopgraaf of een gedekte weg. Deze aardwerken zijn thans meestal niet meer aanwezig of nog slechts met moeite herkenbaar, maar met name op forten of in anderszins geaccidenteerd terrein zijn ze soms nog wel aanwezig. Er zijn talrijke exemplaren van het Type P gebouwd in inundeerbare gebieden, waarbij in een aantal gevallen een nu nog zichtbare paalfundering is toegepast; bij andere is een rondom uitstekende funderingsplaat of ook wel een trog tegen inundatiewater zichtbaar. Omschrijving De GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P zijn in het noordelijke deel van het complex, ter hoogte van Nederhorst den Berg in beperkt aantal bewaard gebleven en liggen daar ten oosten van de voormalige Reevaart, op de overgang naar het veenplassengebied en ten dele zelfs op zogenoemde zetwallen. In het zuidelijke deel van het complex liggen meerdere exemplaren in een duidelijk lineair verband langs en in de nabijheid van de oostelijke Vechtoevers en dijken tussen de kernen Overmeer en Vreeland. De schuilplaatsen zijn één bouwlaag hoog en, gewoonlijk in gewapend van ca. 100 tot 180 cm dik gietbeton uitgevoerd en vormden een granaatvrij, militair onderkomen, dat beschutting kon bieden aan 10-12 manschappen infanterie / artillerie, bij dekkingsklasse W 12-15 of W 21-28. In het Oostfront behoren de meeste tot de zwaarste klasse. Groepsschuilplaatsen Type P zijn gebouwd op een rechthoekig grondplan, bij maten die uiteenlopen van ongeveer 5,50 x 7,20 x 4,70 m tot 6,50 x 8,20 x 4.90 (b x d x h). De zichtbare hoogte boven het maaiveld varieert echter. De beide blinde zijgevels en de keelzijde zijn tot op ongeveer 3 m hoogte verticaal uitgevoerd. Daarboven gaan deze gevels met een knik van ongeveer 45 0 naar binnen, om vervolgens over te gaan in een vlakke dekking. Rechts in de keelzijde is op plaatselijk verschillende hoogte boven maaiveld een (later al dan niet dichtgezette), meestal vierkante toegangsopening. De in zijn geheel verticale, gesloten frontzijde weerspiegelt de hoeken van 45 0 en eindigt dus als een 'afgeknotte puntgevel'. In een aantal gevallen zijn in de gevel(s) ijzeren haken of beugels meegegoten die konden dienen ter bevestiging van camouflagemateriaal. Een kenmerkend onderdeel bovenop de schuilplaats type P is de conische, betonnen 'uitlaat', die bestemd was voor toepassing van een periscoop. Deze periscopen zijn in de praktijk echter zelden of nooit aangebracht. Het interieur van de groepsschuilplaatsen Type P bestaat uit een korte gang (meestal met een betonnen keermuur of balustrade en gewoonlijk enkele neergaande treden) en een van daaruit naar links gerichte 'sluis' die afgrendelbaar moest zijn door een (uit meerdere delen bestaande) zware, stalen deur met grendels. Via een tweede, vergelijkbare deur kon rechtsom een achterliggende, vrijwel vierkante ruimte worden bereikt, de echte schuilplaats. De toegang kon vanuit deze ruimte worden bestreken door een geweerschietgat. De stalen deuren zijn echter zelden of nooit geplaatst en de ingangen zijn later vaak dichtgezet met baksteen en gepleisterd. De op circa twee meter boven vloerniveau gelegen plafonds zijn vlak en rechthoekig. In een aantal gevallen zijn nog interieuronderdelen aanwezig, zoals (resten van) houten banken of een steun voor het vuurwapen voor de bestrijking van de ingang. Waardering De GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P zijn van algemeen belang vanwege: * Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd. * Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de en 20ste eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (20ste eeuw) c. het systeem van 'levende' veldversterking in de diepte (20ste eeuw) Het betreft hier onderdelen uit de periode 1939-1940. Deze onderdelen zijn voorbeelden van gewapend betonnen manschappenschuilplaatsen (Type P / Piramide). * Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdelen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex. * De onderdelen zijn representatief (karakteristiek) omdat ze duidelijk herkenbaar als onderdeel van een gedeconcentreerde verdedigingslijn zijn toegevoegd aan het bestaande fortificatiestelsel. * De onderdelen zijn tamelijk gaaf bewaard en laten zich als gebouwde onderdelen nog goed in het veld herkennen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 531537
Laatste wijziging: 2017-02-27 21:13:59.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Monumenten in de buurt van betonnen werken tussen fort hinderdam en fort kijkuit in hinderdam

Boerderijtje op T-vormige plattegrond onder rieten schilddaken

Vreelandseweg 78
Nederhorst den Berg (Gemeente Wijdemeren)
Boerderijtje op T-vormige plattegrond onder rieten schilddaken, midden 19e eeuw. Vensters met zesruitsschuiframen en luiken.

inundatiewerk

betonnen werken tussen fort hinderdam en fort kijkuit
hinderham (Gemeente wijdemeren)
Cluster 12. Schutsluis/Inundatievoorziening. NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE Inleiding SCHUTSLUIS / INUNDATIEVOORZIENING als onderdeel van de in..

betonnen werken tussen fort hinderdam en fort kijkuit

betonnen werken tussen fort hinderdam en fort kijkuit
hinderham (Gemeente wijdemeren)
Cluster 12. Houten Schotbalkenloods. NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE Inleiding HOUTEN SCHOTBALKENLOODS, gebouwd in of rond 1934 en bestemd voor ..

schuilplaats

betonnen werken tussen fort hinderdam en fort kijkuit
hinderham (Gemeente wijdemeren)
Cluster 12. Groepsschuilplaatsen type P. NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE zie ook monumentnummer:531537 Inleiding GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P ..

Gemaal (Polder Dorssewaard)

Bergseweg 28
Vreeland (Gemeente Stichtse Vecht)
Inleiding GEMAAL uit 1895, gebouwd als stoomgemaal (later petroleum) met centrifugaalpomp, in opdracht van het bestuur van de Polder Dorsse..

Kaart & Routeplanner