Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Kasteel Rosendael in Rozendaal

Kasteel Buitenplaats

Rosendael 1
6891DA Rozendaal
Gelderland

Bouwjaar: Late middeleeuwen (1722)
Architect: Daniel Marot

Top 100 monument

Kasteel Rosendael

Rozendael, Schelpengalerij; kasteel Rozendaal: de in de jaren zeventig van deze eeuw gerestaureerde schelpengalerij dateert uit circa 1722 en mag als exponent van de voormalige formele tuinaanleg rond Rozendael worden gekwalificeerd. In het omringende park, waarin ook het kasteel is gesitueerd, werden aan het begin van de l9de eeuw grote veranderingen aangebracht naar de toenmalig heersende opvattingen rond tuinaanleg, maar die de Schelpengalerij ongemoeid hebben gelaten. Het vermoeden bestaat, dat de Schelpengalerij door Daniel Marot is ontworpen, ornamentiek en aanleg verraden zijn hand, danwel op zijn ontwerpideeën is geïnspireerd. In ieder geval vormt de galerij onweerlegbaar een hoogtepunt in de nationale ontwikkeling van de tuinkunst. De Schelpengalerij is uitbundig gedecoreerd met schelpen, marmer, gekleurde steensoorten en bergkristal. Hierdoor ontstaat een delicaat kleurengamma van zachte aan elkaar in toon verwante, maar in coloriet verschillende kleuren. Alleen aan schelpen zijn er al zestien verscheidene soorten verwerkt. Veel van de schelpen werden uit overzeese gebiedsdelen aangevoerd. De grote rozen, die in de voorstellingen te herkennen zijn, duiden op de naam van het kasteel. Het middelpunt van de galerij is de sierlijke waterval, die tezamen met twee vleugels een uitgerekte "U-vorm" heeft, een Marotesque gegeven. Voornaam element in de compositie is de verhouding natuur en ontwerp. De vorm van de galerij is bedacht en staat haaks op de natuurlijke omgeving. Om toch aansluiting bij deze omgeving te bewerkstelligen, heeft de kunstenaar natuurlijke materialen genomen en deze in vaak florale vormen decoratief opgebracht, aldus een ambivalente maar toch compositorische eenheid afleverend, waarin kleur, toon, natuur en ontwerp elkaar in meer dan een opzicht ondersteunen en versterken. Het spuitende en klaterende water, dat zich zowel in opwaartse als neerwaartse richting beweegt, draagt in niet onbelangrijke mate bij tot de beleving van het kunstwerk. Onderde nog enkele in Nederland bewaard gebleven schelpengalerijen en schelpengrotten is deze van het meest aanzienlijk belang en vindt haar weerga niet in grootte en architectonische uitwerking.

Beschrijving van Kasteel Rosendael

Omschrijving onderdeel 1 HOOFDGEBOUW KASTEEL ROSENDAEL 18de-eeuws classicistisch HOOFDGEBOUW met middeleeuwse restanten; aan de zuid-westzijde van het huis en aan de noordkant een 18de-eeuwse zijvleugel met 19de-eeuwse veranda, koetshuis en stal. Huis op ogenschijnlijk vierkante grondslag, bestaande uit souterrain, hoofdverdieping, eerste verdieping, lage tweede verdieping en zolder. Opgetrokken in rode baksteen, waarin verschillende bouwfasen zich duidelijk aftekenen. Boven de getande kroonlijst een omgaand zadeldak bedekt met blauwgrijze leien waarop vijf rechthoekige bakstenen schoorstenen. De voorgevel heeft een representatief, classicistisch uiterlijk door het driehoekig fronton op de kroonlijst en de neoclassicistische (Lodewijk XIV) omlijsting van de centraal gelegen deur en het raam op de eerste verdieping. De voor- en zuidelijke zijgevel vertonen een regelmatige travee-indeling van vijf vensters geflankeerd door, met uitzondering van de kelderverdieping, persiennes. De vensters worden ontlast door 17de-eeuwse korfbogen, waarvan die op de tweede verdieping door de 18de-eeuwse kroonlijst gedeeltelijk worden bedekt. Beide vleugels verschillen hierin dat de vensters van het souterrain aan de voorzijde voorzien zijn van traliewerk en in de zijvleugel van schuiframen met houten roeden (5x3+2). Op de hoofdverdieping en eerste verdieping van beiden vleugels schuifvensters (2x3+1), op de lagere tweede verdieping kruisramen en in de dakkapellen draairamen (2x2). De achter- en noordelijke zijvleugel kennen een andere indeling. Van de noordelijke zijvleugel zijn door het lager aangebouwde deel slechts de vijf vensters van de lagere tweede verdieping zichtbaar. De achtervleugel van het huis vertoont een geheel andere opbouw. Hier is te zien dat het huis geen kubusvormig bouwblok vormt, maar aan deze zijde een L-vorm heeft, doordat hier het 17de-eeuwse verbindingsdeel tussen huis en donjon niet in het bouwblok opgenomen is. Het verbindingsdeel is drie traveeën breed, waarvan de vensters van alle bouwlagen in het midden breder zijn dan de buitenste vensters door de hier achter gelegen diensttrap. De achtervleugel van het huis laat een onregelmatige travee-indeling zien, zoals een deur uiterst links in het souterrain en het raam dat de vensters aan de linkerkant op de begane grond en eerste verdieping verbindt. Op de kroonlijst een dakkapel met gebogen fronton, klauwstukken en hijsbalk. Op de begane grond bevindt zich in het midden de uit 1840 daterende hardstenen trap met acht treden, die op het bordes geflankeerd wordt door uit natuursteen gehouwen leeuwen, liggend op rechthoekige sokkels. Aan weerszijden van de onderste trede twee lantaarnpalen op natuurstenen sokkels. De dubbele houten deur, gedecoreerd met ingelegde motieven en traliewerk en voorzien van een bovenlicht, wordt omlijst door twee wit geschilderde pilasters en een kroonlijst. Hierop steunen twee voluten die samen met het gebogen fronton de decoratieve Lodewijk XIV-omlijsting van het middelste venster van de eerste verdieping vormen. Het getande driehoekig fronton bezit een rond venster met bloemmotief. Op de zuidoosthoek van de voorgevel is een gevelsteen ingemetseld uit 1616 met de tekst Tandem e spinis rosa (uiteindelijk groeit uit de doornen een roos). Deze steen was oorspronkelijk door Dirck van Dorth boven de ingang van het tweebeukige huis geplaatst. DONJON die de middeleeuwse ontstaansgeschiedenis van Rosendael tot uitdrukking brengt en frontaal gezien met de lichtkoepel boven het dak van het huis oprijst en aan de oostzijde als ronde uitstulping van het huis zichtbaar is. De donjon, opgebouwd na een brand in 1412 op de oude 14de-eeuwse grondslag, heeft een hoogte van negentien meter, een diameter van zestien meter en muren van 2.60 tot vier meter dikte. In 1988 werd de toren geheel gerestaureerd. In de uit lichtrode bakstenen opgebouwde buitenmuur van de toren zijn de sporen uit verschillende bouwfasen afgetekend. De vensters zijn ongelijkmatig over het muurvlak verdeeld. Het souterrain bevat twee kleine vensters met traliewerk, de begane grond drie schuiframen met roeden (3x4+3) en de hoofdverdieping schuiframen (3x4+3) met groene persiennes. Het schuin oplopende dak, gedekt met blauwgrijze leien, wordt afgesloten door een geschilderde balustrade waarin de lichtkoepel geplaatst is. Deze bestaat uit een achthoekige opbouw met meerruitige vensters en een met blauwgrijze leien bedekte koepel met windwijzer. Aan de noordzijde bevindt zich een zeshoekige bakstenen schoorsteen en een kleine dakkapel. Halverwege de toren is aan de noordwestzijde de aanzet tot de middeleeuwse weermuur zichtbaar waarin zich thans nog het "gemak" bevindt. AANBOUW aan de noordkant van het huis. De zijvleugel uit omstreeks 1760 vormt het lagere verbindingsdeel tussen huis en koetshuis en bestaat uit een kelder en hoofdverdieping. De gepleisterde gevel met drie vensters met draairamen (2x3+1) wordt afgesloten door een getande witte lijst en een met blauwgrijze leien gedekt zuid-noord lopend zadeldak dat boven het koetshuis en de stal doorloopt. De gietijzeren veranda werd in 1860-1861 door L.H. Eberson aangebouwd en in 1987 gerestaureerd. De schuin lopende glazen houten overkapping van deze veranda wordt gedragen door zeven gietijzeren kolommen welke verbonden worden door sierlijk gietijzerwerk langs de benedenrand van de kap. De balustrade wordt onderbroken door een trap van zes treden. Beneden de veranda zijn vier kelderlichten zichtbaar en uiterst links een deur met traliewerk. Het koetshuis en de stal die aan de noordkant van de zijvleugel aansluiten, springen ten opzichte van het huis en het tussengedeelte naar voren. Deze aanbouw dateert uit 1841-1842 en bestaat uit een begane grond en eerste verdieping. Zij is opgetrokken in rode baksteen en wordt afgesloten door de getande lijst en schuin lopend dak met blauwe leien. De gevel is drie traveeën breed met op de begane grond vensters met draairamen (2x3+1) met ontlastingsbogen en centraal een brede ingang met monumentale omlijsting en staldeuren met ruitvormig motief. De eerste verdieping heeft drie kruisramen. Op het dak staat een neogotisch klokkentorentje op rechthoekige basis, gedecoreerd met Korinthische pilasters en sierlijk houtsnijwerk en bekroond door een met leien bedekte spits. Deze klokkentoren bevat een luiklok uit 1725. De in de eerste vijver gelegen achtergevel van de aanbouw is zeven traveeën breed. Op de begane grond zijn kleine vensters met schuiframen (5x3+2) aangebracht en op de eerste verdieping grotere vensters met eveneens schuiframen (2x3+1) voorzien van persiennes. Het middelste venster van de eerste verdieping is voorzien van een laag gietijzeren balkon, gesteund door houten stutten. In het metselwerk van de gevel zijn sporen van oude bouwfasen zichtbaar, waaronder een aantal dichtgemetselde vensters. Tussen de vensteropeningen bevinden zich muurankers. In het INTERIEUR van het huis zijn onder meer van belang: - de eikenhouten lambrisering uit de 18de eeuw (deels in de 19de eeuw gewijzigd) van de eerste salon en de eetkamer; - de 18de-eeuwse dubbele deuren tussen de tweede salon en eetkamer; - het plafond van de zitkamer en de Keppelskamer op de eerste verdieping, overgebleven van de constructie van het tweebeukige huis uit 1616 - twee schoorstenen betimmeringen, enkele deuren en twee bedsteden uit de 18de eeuw op de tweede verdieping; - schouw, hardstenen aanrecht, stenen spoelbakken, keukenkast met glazen deuren en de plavuizen uit de 18de eeuw in de keuken in het souterrain. In het INTERIEUR van de donjon zijn onder meer van belang: - marmeren hoekfontein met cascade in de torenzaal uit omstreeks 1730 door de beeldhouwer Ignatius van Logteren; - houten hoekbuffet met beschilderde marmerimitatie in de torenzaal uit omstreeks 1730; - siertegels uit omstreeks 1700 aan de wanden van de muurtrap tussen de eerste verdieping van het huis en de bibliotheek van de donjon. In het INTERIEUR van de aanbouw zijn onder meer van belang: - tien paardenboxen, daterend uit 1842 Waardering Het KASTEEL ROSENDAEL, onderdeel van de historische buitenplaats Rosendael, is in cultuurhistorisch opzicht van algemeen belang: - wegens de ouderdom; - wegens de architectonische vormgeving; - wegens de gaafheid van het exterieur; - wegens de gaaf bewaard gebleven inwendige plattegrond en indeling van de binnenruimten; - wegens enkele bewaard gebleven vaste onderdelen van het interieur; - wegens de kenmerkende ligging in de bijzondere landschappelijke parkaanleg. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 528472
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Historische buitenplaats Rosendael
Kasteel Rosendael
Kasteel Rosendael
Locatie Rozendaal (Gld), Vlag van Nederland Nederland
Algemeen
Kasteeltype middeleeuwse burcht
Eigenaar Stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen
Huidige functie opengesteld voor publiek
Gebouwd in voor 1314
Gebouwd door Graaf Reinald I van Gelre
Monumentale status rijksbeschermd complex met 21 nrs.
Monumentnummer  52473
Website GLK Rosendael
Rosendael, ca. 1890-1900
Rosendael, ca. 1890-1900

Kasteel Rosendael is een van oorsprong laatmiddeleeuws kasteel, dat door de graaf van Gelre werd gebouwd. Het kasteel ligt in het dorp Rozendaal bij Velp, in de Nederlandse provincie Gelderland. Het is onderdeel van de rijksbeschermde historische buitenplaats Rosendael.

Geschiedenis

De donjon is oorspronkelijk zo'n 25 meter hoog geweest en heeft een diameter van 16 meter. Hiermee is het de grootste toren in zijn soort in Nederland. Het kasteel wordt in 1314 voor het eerst vermeld, en Graaf Reinoud I was de eerste bewoner. Ook zijn zoon Reinoud II was er kasteelheer.

Na de graven en hertogen van Gelre werd het kasteel eigendom van drost Willem van Scherpenzeel, die het in 1579 verkocht aan Dirck van Dorth. Van Dorth liet veel aan het kasteel veranderen, en liet de tuinen, vijvers en beken aanleggen. Na Van Dorth werden achtereenvolgens de families Van Arnhem, Torck en Van Pallandt eigenaar van het landgoed en het kasteel. Tot het bezit behoorde sinds 1536 ook het bos-, heide- en jachtgebied Planken Wambuis bij Ede.[1]

Onder kasteelheer Lubbert Adolf Torck, die getrouwd was met de schatrijke Petronella van Hoorn, werden in 1732 de tuinen opnieuw aangelegd, onder architectuur van Daniel Marot. In deze tijd werden onder andere de schelpengalerijen aangelegd.

Van het oorspronkelijke kasteel is slechts de donjon overgebleven. In 1722 werd aan de toren een vierkant huis gebouwd, en werden diverse bijgebouwen en stallen gebouwd. Daarmee werd het meer een buitenhuis dan een kasteel.

De tuinen en vijvers werden in de negentiende eeuw aangepakt door architect Jan David Zocher jr., die onder andere een aantal kleinere vijvers samenvoegde tot één grote. Ook de schelpengalerijen werden aangepakt, en ten tijde van de Van Pallandts zouden daar de Bedriegertjes worden aangelegd.

In 1860 ontwierp architect Lucas Hermanus Eberson een wijziging van het interieur in opdracht van het echtpaar R.J.C. van Pallandt-Torck.

Na de Tweede Wereldoorlog, waarin het kasteel door een Amerikaanse bom werd geraakt, en het park gedeeltelijk was verwoest door een verdwaalde V2-raket, raakte het landgoed in verval, totdat in 1977 de laatste baron Willem Frederik Torck baron van Pallandt het overdroeg aan de stichtingen Het Geldersch Landschap en Vrienden der Geldersche Kasteelen. Het landhuis en de tuin werden gerestaureerd en sinds 1989 gedeeltelijk voor publiek opengesteld. Het landgoed Planken Wambuis was al in 1932 verkocht aan een beleggingsmaatschappij.[1] Rond 1985 werd ook de bibliotheek gerestaureerd welke zo'n 3000 boeken en manuscripten omvat, o.a. van de Zweedse koningin Christina gericht aan de filosoof René Descartes. Kasteelheer Jan van Arnhem (1636-1716) verzamelde destijds de werken.

Kasteel en park behoren tot de Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg.

Rijksmonumenten

De 'historische buitenplaats kasteel Rosendael' is onder deze naam een rijksmonumentencomplex met nummer 528473 en omvat 21 afzonderlijke rijksmonumenten die in onderstaande tabel staan aangegeven.

Naam RM-nummer Afbeelding
Hoofdgebouw 528472 Kasteel Rosendael 035.jpg
Historische tuin- en parkaanleg 528474 Kasteel Rosendael 015.jpg
Tuinkoepel 528475 Kasteel Rosendael 031.jpg
Schelpengalerij 528476 Kasteel Rosendael 032.jpg
Bedriegertjes met schelpenwand 528477 Kasteel Rosendael 028.jpg
Cascade met stroomgoden en vazen op sokkels 528478 Kasteel Rosendael 024.jpg
Schelpengrot met waterval 528479 Kasteel Rosendael 029.jpg
Wildkelder 528480 Kasteel Rosendael 020.jpg
Waterhuishoudkundige werken 528481 Kasteel Rosendael 027.jpg
Wagenschuur 528483
Hovenierswoning 528484 Kasteel Rosendael 039.jpg
Portierswoning 528485 Kasteel Rosendael 002.jpg
Boerderij 528486 Kasteel Rosendael 005.jpg
Stal bij boerderij 528487 Kasteel Rosendael 007.jpg
Hoofdinrijhek 528488 Kasteel Rosendael 001.jpg
Toegangshek tegenover kerk 528489 Kasteel Rosendael 044.jpg
Toegangshek ten westen van kasteel 528490 Kasteel Rosendael 045.jpg
Tuinvazen 528491 Kasteel Rosendael 017.jpg
Zonnewijzer 528492 Kasteel Rosendael 018.jpg
Muziekkapel 528493
Begraafplaats 528494 Kasteel Rosendael 012.jpg

Eigenaren

zicht op de tuin anno 1860

Bezitters van kasteel Rosendael sedert 1579 tot 1977.

Naam Periode
Dirck van Dorth 1579 - 1583
Dirck van Dorth 1583 - 1628
Ermgard E. van Dorth 1628 - 1644
Diederik van Arnhem 1644 - 1656
Janne Margriette van Arnhem 1659 - 1721
Lubbert Adolf Torck 1721 - 1758
Petronella Wilhelmina van Hoorn 1758 - 1764
Assueer Jan Torck 1765 - 1793
Reinhard Jan Christiaan Torck 1793 - 1810
Assueer Lubbert Adolph baron Torck 1830 - 1842
Ada Catharina barones Torck 1843 - 1902
Frederik Jacob Willem baron van Pallandt 1902 - 1932
Willem Frederik Torck baron van Pallandt 1932 - 1977

Bronnen

  • Middeleeuwse kastelen van Gelderland, F.M. Eliëns en J. Harenberg, Rijswijk, 1984
  • Kasteel Rosendael, A.I.J.M. Schellart, Prof. Dr. J.G.N. Renaud en Mevr. Hans Nieuwenhuis, Zeist, 1987 (deel 21 uit de Nieuwe Reeks van de Serie Nederlandse Kastelen)
  • Geldersche Kasteelen, tot defensie en eene plaissante wooninghe, architectuur, interieur, tuinen, J.C. Bierens de Haan en J.R. Ras, Zwolle, 2000
  • Rosendael, Groen Hemeltjen op Aerd, J.C. Bierens de Haan, Zutphen, 1994
360° panorama van Kasteel Rosendael met omliggende tuinen en vijvers en met uiterst rechts de Bedriegertjes.
360° panorama van Kasteel Rosendael met omliggende tuinen en vijvers en met uiterst rechts de Bedriegertjes.

Monumenten in de buurt van Kasteel Rosendael in Rozendaal

tuin park landgoed

Rosendael 1
Rozendaal
Omschrijving onderdeel 2 HISTORISCHE TUIN EN PARKAANLEG behorende tot kasteel Rosendael. De structuur van het park wordt bepaald door de li..

tuin park landgoed

Rosendael 1
Rozendaal
Omschrijving onderdeel 3 TUINKOEPEL (tuinsalon) MET KEERMUUR. Tuinkoepel in barokstijl, tussen 1725-1727 gebouwd naar ontwerp van Daniël M..

tuin park landgoed

Rosendael 1
Rozendaal
Omschrijving onderdeel 4 SCHELPENGALERIJ van na 1730, halverwege de helling ten zuiden van het kasteel naar het ontwerp van Daniël Marot e..

tuin park landgoed

Rosendael 1
Rozendaal
Beschrijving onderdeel 5 BEDRIEGERTJES MET SCHELPENWAND, gesitueerd tussen de tweede en derde vijver. De tientallen fonteintjes zijn verbor..

tuin park landgoed

Rosendael 1
Rozendaal
Beschrijving onderdeel 6 CASCADE MET STROOMGODEN EN VAZEN OP SOKKELS uit 1740, waarvan het ontwerp toegeschreven is aan Daniël Marot en de..

Kaart & Routeplanner